ਸਲਤਾਨਪੁਰ ਲੋਧੀ ਤੋਂ ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ: 317 ਕਿਮੀ

ਹਰਿਦ੍ਵਾਰ ਵਿੱਚ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਇੱਕ ਵੱਡੀ ਤੀਰਥ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਸਮੇਂ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਦ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਗੰਗਾ ਨਦੀ ਵਿੱਚ ਸਨਾਨ ਕਰਨ ਇਕੱਤਰ ਹੋਏ ਸਨ, ਇਹ ਮੰਨ ਕੇ ਕਿ ਇਹ ਪਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਪਾਪ ਧੋ ਦੇਵੇਗਾ। ਭੀੜ ਨੂੰ ਦੇਖਦਿਆਂ, ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਸਪਸ਼ਟ ਹੋ ਗਿਆ ਕਿ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਲੋਕ ਦਿਵ੍ਯ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ, ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਲੋਕ ਸਿਰਫ਼ ਆਪਣੇ ਅਹੰਕਾਰ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਧੋਣ ਲਈ ਆਏ ਸਨ।

ਸੂਰਜ ਉਦਿਆਂ ਸਮੇਂ, ਜਦ ਯਾਤਰੀ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਮੁੰਹ ਕਰਕੇ ਪਾਣੀ ਅਰਪਣ ਅਤੇ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਕਦਮ ਰੱਖਿਆ, ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਮੁੜ ਕੇ ਪਾਣੀ ਵਾਹਵਲ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਹੈਰਾਨ ਹੋਏ ਪੁਜਾਰੀ ਅਤੇ ਦਰਸ਼ਕ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, “ਤੁਸੀਂ ਸੂਰਜ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਮੋੜ ਕੇ ਪੱਛਮ ਵੱਲ ਪ੍ਰਾਰਥਨਾ ਕਿਉਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ, ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਮੁਸਲਿਮ ਹੋ, ਪਰ ਗੰਗਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਦੂ ਵਾਂਗ?”

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਪੂਰਬ ਵੱਲ ਪਾਣੀ ਕਿਉਂ ਛੱਡ ਰਹੇ ਹੋ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਆਪਣੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਲਈ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪਾਣੀ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਲਿਆਵੇ। ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਮੁਸਕੁਰਾ ਕੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਖੇਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਸੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।” ਭੀੜ ਹੱਸ ਪਈ, ਕਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿ ਪਾਣੀ ਕਦੇ ਇੱਨੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ।

ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਫਿਰ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਇਹ ਪਾਣੀ ਪੰਜਾਬ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ, ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪਾਣੀ ਤੁਹਾਡੇ ਪੁਰਖਿਆਂ ਤੱਕ ਕਿਵੇਂ ਪਹੁੰਚੇਗਾ? ਤੁਸੀਂ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸ ਗਏ ਹੋ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਨੂੰ ਭੁੱਲ ਗਏ ਹੋ। ਆਪਣੇ ਮਾਪੇ ਅਤੇ ਵੱਡਿਆਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੌਰਾਨ ਸੇਵਾ ਕਰੋ, ਕਿਉਂਕਿ ਜਦ ਉਹ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ, ਕੋਈ ਭੇਟ ਉਹਨਾਂ ਤੱਕ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ।”

ਲੋਕ ਚੁੱਪ ਹੋ ਗਏ। ਇਸ ਸਾਦੇ ਕਾਰਜ ਰਾਹੀਂ, ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਕਿ ਅਸਲ ਭਗਤੀ ਖਾਲੀ ਰਸਮਾਂ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਮਝ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਉਸ ਇਕ ਜੋਤ ਦੀ ਯਾਦ ਵਿੱਚ ਹੈ ਜੋ ਸਭ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੈ।